4. Khuyên Răn Kẻ Cầm Quyền

Úc Ly Tử một hôm khuyên bảo kẻ nắm quyền hành trong triều rằng:

“Phép dùng người ngày nay, há chỉ cốt đủ số mà không xét đến phẩm hạnh? Hay thật đã chọn bậc hiền tài để trông cậy mà trị quốc an dân?”

Kẻ cầm quyền đáp: “Dĩ nhiên là chọn người tài đức mà dùng!”

Úc Ly Tử bèn thưa: “Nếu quả thật như vậy, thì chính sự trong triều và lời nói của bậc cầm quyền dường như không tương hợp.”

Kẻ ấy hỏi: “Sao ngươi lại nói vậy?”

Úc Ly Tử liền đáp: “Kẻ bần hèn này nghe rằng: Người nông phu khi cày ruộng, chẳng dùng dê để kéo cày; kẻ thương buôn khi đóng xe, chẳng lấy lợn làm đôi ngựa kéo. Ấy bởi họ biết những vật đó chẳng hợp việc, mà còn e chúng làm hỏng cả đại sự. Vì thế, vào thời Tam Đại, phép chọn hiền tài là phải qua học tập mới được vào quan trường, qua thử thách công việc, thấy đủ năng lực mới trọng dụng. Chẳng phân biệt xuất thân sang hèn, chỉ trọng bậc hiền tài; chẳng khinh kẻ quê mùa, chỉ xét năng lực mà thôi.

Nay, các cơ quan điều hành kỷ cương, nơi tai mắt thiên hạ trông cậy, lại là chốn đòi hỏi phải chọn bậc người đặc biệt. Thế mà việc tuyển chọn chỉ xét ở lễ phục rực rỡ hay lời lẽ bóng bẩy, chẳng công bằng đối với bậc hiền tài trong thiên hạ. Người tài đức không được trọng dụng, mà lại dùng toàn con cháu dòng dõi quyền quý, gần gũi nơi cung đình hoặc những kẻ bợ đỡ thân cận. Phép ấy há chẳng phải xem nhẹ quốc gia còn hơn nông phu bỏ ruộng, thương buôn bỏ xe hay sao?”

Kẻ cầm quyền nghe xong, ngoài mặt thì tán thành, nhưng trong lòng vẫn bất phục.

Câu chuyện khuyên răn kẻ cầm quyền phải dùng người dựa trên tài năng và đức hạnh, không nên thiên vị dòng dõi quyền quý hay những kẻ thân cận. Nếu không, việc chọn sai người sẽ làm hại quốc gia, giống như nông phu dùng dê kéo cày hay thương buôn dùng lợn kéo xe, chỉ dẫn đến thất bại.

"Người hiền chọn lọc mới nên,

Đừng vì thân cận mà quên việc lành."